Incoterms 2020 Nədir? FOB, CIF, EXW və Bütün Şərtlər Tam İzahı

Incoterms (ing. International Commercial Terms) — Beynəlxalq Ticarət Palatası (ICC) tərəfindən müəyyən edilmiş, beynəlxalq alqı-satqı müqavilələrində alıcı və satıcı arasında xərclərin, risklərin və məsuliyyətlərin bölgüsünü tənzimləyən standart şərtlərdir. Sonuncu versiyası Incoterms 2020 adlanır və 1 yanvar 2020-ci ildən qüvvədədir.

Incoterms Niyə Lazımdır?

Beynəlxalq ticarətdə alıcı və satıcı müxtəlif ölkələrdə, fərqli hüquqi sistemlərdə və dillərdə işləyir. Incoterms hər kəs tərəfindən eyni mənada başa düşülən ortaq "dildir". Misal: "FOB Baku" yazılanda:

• Hər iki tərəf dəqiq bilir: yük Bakı limanında gəmiyə yüklənənə qədər risk satıcıdadır, sonra alıcıya keçir.
• Nəqliyyat xərclərini kim ödəyir, gömrük kim keçir, sığorta kimin üzərindədir — hər şey aydındır.

Incoterms 2020-də 11 Şərt

Hər növ nəqliyyat üçün uyğun 7 şərt:

EXW — Ex Works (Zavoddan)

Satıcının öhdəliyi minimumdur. Mal satıcının sahəsində (zavod, anbar) hazır vəziyyətdə alıcıya təqdim edilir. Alıcı bütün xərcləri və riskləri daşıyır — yükləmə, nəqliyyat, gömrük, sığorta.

FCA — Free Carrier (Daşıyıcıya Təslim)

Satıcı malı razılaşdırılmış yerdə (öz anbarı, terminal, liman) alıcının təyin etdiyi daşıyıcıya təslim edir. İxrac gömrüyü satıcının öhdəsindədir. Konteyner daşımaları üçün FOB əvəzinə FCA tövsiyə olunur.

CPT — Carriage Paid To (Daşıma Ödənilib)

Satıcı təyinat yerinə qədər daşıma xərclərini ödəyir, lakin risk malı daşıyıcıya verdiyi andan alıcıya keçir.

CIP — Carriage and Insurance Paid To

CPT + sığorta. Satıcı daşıma və sığorta xərclərini ödəyir. Incoterms 2020-də sığorta səviyyəsi yüksəldilib (Institute Cargo Clauses A).

DAP — Delivered at Place (Yerində Çatdırılma)

Satıcı malı alıcının təyin etdiyi yerdə boşaldılmamış vəziyyətdə çatdırır. İdxal gömrüyü alıcıya düşür.

DPU — Delivered at Place Unloaded (Yeni — 2020)

DAP kimi, amma satıcı malı özü boşaldır. Incoterms 2020-də DAT (Delivered at Terminal) DPU ilə əvəz edildi.

DDP — Delivered Duty Paid (Gömrük Ödənilmiş Çatdırılma)

Satıcının maksimum öhdəliyi. Mal alıcının ölkəsinə idxal gömrüyü də ödənilmiş şəkildə çatdırılır. Alıcı üçün ən rahat şərtdir.

Yalnız dəniz/daxili su nəqliyyatı üçün 4 şərt:

FAS — Free Alongside Ship (Gəmi Yanında Azad)

Satıcı malı gəminin yanında limana təslim edir.

FOB — Free on Board (Gəmidə Azad)

Satıcı malı gəmiyə yükləyənə qədər məsuliyyət daşıyır. Gəmidə qorabordun ötürülməsindən sonra risk alıcıya keçir. Beynəlxalq ticarətdə ən geniş istifadə olunan şərtdir.

CFR — Cost and Freight (Dəyər və Fraxt)

Satıcı təyinat limanına qədər daşıma xərclərini ödəyir, lakin risk FOB kimi gəmiyə yüklənəndə keçir.

CIF — Cost, Insurance and Freight

CFR + sığorta. Satıcı daşıma və sığortanı ödəyir. İmport edənlər arasında çox populyardır — çünki xərclər dəqiq bilinir.

Incoterms Seçimində Əsas Meyarlar

• Tərəflərin təcrübəsi: Təcrübəsiz alıcı üçün DDP ideal
• Nəqliyyat növü: Konteyner → FCA; Dəniz → FOB; Avia → CPT
• Gömrük təcrübəsi: Kim hansı ölkədə daha yaxşı tanıyır?
• Xərc nəzarəti: CIF ilə dəqiq bilmək, EXW ilə isə alıcının nəzarəti artır
• Sığorta sahibi: Kim daha yaxşı şərtlə sığorta ala bilir?

Ən Çox Edilən Səhvlər

1. Yalnız Incoterm yazmaq: "FOB" kifayət deyil — "FOB Baku Port, Incoterms 2020" kimi dəqiq yazılmalıdır
2. Konteynerdə FOB istifadə etmək: ICC tövsiyə etmir — FCA daha uyğundur
3. Sığortanı unutmaq: CFR və CPT-də sığorta yoxdur — əlavə alınmalıdır
4. DDP-də KDV-ni nəzərə almamaq: Alıcının ölkəsində vergi qeydiyyatı tələb oluna bilər
5. EXW-də yükləmə: Satıcı yükləməyə məsul deyil — bunu əvvəldən razılaşdırın

Incoterms 2010 vs 2020 — Əsas Dəyişikliklər

• DAT → DPU (daha geniş əhatə)
• FCA-da konosament (Bill of Lading) əldə etmə mexanizmi
• CIP-də sığorta səviyyəsi yüksəldilib
• Təhlükəsizlik tələbləri daxil edilib
• Satıcının öz nəqliyyatı ilə daşıma haqqında aydınlaşdırma

Azərbaycan Biznesi Üçün Praktik Tövsiyələr

• İxracatçılar üçün: FCA Baku və ya FOB Baku Port başlamaq üçün ən yaxşısıdır
• İdxalatçılar üçün: CIF və ya DDP əgər Avropa və Türkiyədən alırsınızsa
• Kiçik biznes üçün: Başlanğıcda DDP seçin — bütün məsuliyyəti satıcıya verin
• Müqavilədə mütləq Incoterms versiyasını qeyd edin: "Incoterms 2020"

Tez-tez Verilən Suallar

Incoterms məcburidir?

Xeyr — razılaşma məsələsidir. Lakin beynəlxalq praktikada demək olar ki, bütün müqavilələrdə istifadə olunur.

Hansı Incoterm ən yaxşıdır?

"Ən yaxşı" yoxdur — hər biri müxtəlif situasiyalar üçündür. Tərəflərin təcrübəsi və biznes şərtləri ilə seçilir.

FOB və FCA fərqi nədir?

FOB yalnız dəniz nəqliyyatı üçündür və gəmiyə yüklənəndə risk keçir. FCA hər növ nəqliyyat üçündür və daşıyıcıya verdikdə risk keçir.

Incoterms-də sığorta kimdə olur?

CIF və CIP-də satıcı sığortalayır. Qalan şərtlərdə sığorta tərəflərin razılığı ilə təyin edilir.

Azərbaycanda Incoterms tanınır?

Bəli — Azərbaycan Respublikası beynəlxalq ticarət müqavilələrində Incoterms-ə əsaslanır. Gömrük rəsmiləşdirilməsi də bu əsasla aparılır.

Nəticə

Incoterms 2020 beynəlxalq ticarətin "qızıl standartı"dır. Hər Azərbaycan ixracatçısı və idxalatçısı bu şərtləri bilməlidir — əks halda milyonlarla manat risklə üzləşmək mümkündür. Beynəlxalq logistika əməliyyatlarınızı idarə etmək üçün Logistex platforması Incoterms-ə uyğun sənədləşdirməni avtomatlaşdırır. Logistika nədir və tam logistika lüğətinə baxın.