Logistika Terminləri Lüğəti
Logistika və nəqliyyat sahəsinin əsas anlayışları — Azərbaycan dilində
TMS (Transport Management System)
Nəqliyyat İdarəetmə Sistemi — yük daşıma proseslərini planlaşdıran, icra edən və optimallaşdıran proqram təminatı. Marşrut planlaması, daşıyıcı seçimi, yükləmə, izləmə və hesabat funksiyalarını əhatə edir.
WMS (Warehouse Management System)
Anbar İdarəetmə Sistemi — anbar əməliyyatlarını avtomatlaşdıran proqram: mal qəbulu, yerləşdirmə, toplama, qablaşdırma, göndərmə və stok idarəetmə.
Fleet Management
Nəqliyyat Parkı İdarəetməsi — şirkətə məxsus nəqliyyat vasitələrinin istifadəsini, təmirini, yanacaq istehlakını, sığortasını və GPS izləməsini idarə edən sistem.
FTL (Full Truck Load)
Tam Yük — bir müştərinin yükünün bütün nəqliyyat vasitəsini doldurduğu daşıma növü. Adətən daha sürətli və birbaşa çatdırılma təmin edir.
LTL (Less Than Truck Load)
Yarı Yük — bir neçə müştərinin yükünün bir nəqliyyat vasitəsində birləşdirilərək daşınması. Kiçik həcmli göndərişlər üçün xərc effektiv həll.
3PL (Third-Party Logistics)
Üçüncü Tərəf Logistika — anbar, daşıma, paylama və digər logistika xidmətlərini kənar şirkətlərə (autsors) verən model.
Son Mil Çatdırılma (Last Mile Delivery)
Məhsulun distribusiya mərkəzindən son istehlakçının qapısına qədər olan son mərhələ. Logistikada ən bahalı və mürəkkəb hissə hesab olunur.
ERP (Enterprise Resource Planning)
Müəssisə Resurs Planlaması — şirkətin maliyyə, insan resursları, istehsal, anbar, satış kimi bütün proseslərini vahid sistemdə idarə edən proqram.
GPS İzləmə
Global Mövqe Müəyyənləşdirmə — nəqliyyat vasitələrinin real vaxt rejimində coğrafi mövqeyini, sürətini və hərəkət tarixçəsini izləyən texnologiya.
Marşrut Optimallaşdırma
Çatdırılma marşrutlarını ən qısa, ən sürətli və ya ən ucuz şəkildə planlaşdırma prosesi. Yanacaq, vaxt və əmək xərclərini azaldır.
POD (Proof of Delivery)
Çatdırılma Təsdiqi — sifarişin müştəriyə uğurla çatdırıldığını sübut edən sənəd və ya rəqəmsal imza.
Cross-Docking
Gələn yüklərin anbarda saxlanmadan birbaşa gedən nəqliyyat vasitələrinə yüklənməsi prosesi. Saxlama xərclərini azaldır.
Supply Chain (Təchizat Zənciri)
Xammaldan son məhsulun istehlakçıya çatdırılmasına qədər olan bütün proseslərin zənciri: təchizatçı, istehsalçı, anbar, nəqliyyat, pərakəndə.
KPI (Key Performance Indicator)
Əsas Performans Göstəriciləri — şirkətin və ya şöbənin uğurunu ölçən metrikalar. Logistikada: çatdırılma vaxtı, xərc/sifariş, müştəri məmnuniyyəti və s.
Deadhead
Nəqliyyat vasitəsinin yüksüz geri qayıtması. Yanacaq və vaxt itkisinə səbəb olur, optimallaşdırma ilə azaldıla bilər.
Demurrage
Gecikmə Haqqı — yükün yüklənməsi və ya boşaldılması üçün ayrılan vaxtın aşılması halında ödənilən cərimə.
Freight Forwarder
Yük Ekspeditor — müştəri adından yük daşıma prosesini təşkil edən vasitəçi şirkət. Gömrük, sığorta, anbar və daşıma xidmətlərini koordinasiya edir.
Telematics
Telematika — nəqliyyat vasitələrindən məlumat toplayan texnologiya: GPS mövqe, sürət, yanacaq istehlakı, sürücü davranışı, mühərrik diaqnostikası.
FIFO (First In, First Out)
Anbarda ilk daxil olan malın ilk çıxarılması prinsipi. Bu metod xüsusilə son istifadə tarixi olan məhsullar (qida, dərman) üçün vacibdir. FIFO itkinin qarşısını alır və stok dövranını sağlam saxlayır.
LIFO (Last In, First Out)
Anbarda son daxil olan malın ilk çıxarılması prinsipi. Davamlılıq müddəti olmayan və ya qiymət dəyişkənliyinə məruz qalan məhsullar üçün istifadə edilir. Mühasibat uçotunda da geniş tətbiq olunur.
SKU (Stock Keeping Unit)
Hər bir məhsulun unikal stok identifikasiya kodu. SKU anbarda məhsulun rəng, ölçü, model kimi xüsusiyyətlərinə görə fərqləndirilməsini təmin edir. Effektiv stok idarəetməsi üçün əsas element sayılır.
Barkod Sistemi
Məhsulların optik oxunuşla identifikasiyası texnologiyası. Barkodlar anbarda mal qəbulu, stok sayımı və göndərmə proseslərini sürətləndirir. Xəta faizini minimuma endirərək əməliyyat dəqiqliyini artırır.
4PL (Fourth-Party Logistics)
Logistika proseslərinin tam idarə edilməsi üçün üçüncü tərəf koordinator xidməti. 4PL provayder müştərinin bütün təchizat zəncirini — 3PL şirkətlər, daşıyıcılar və texnologiyalar daxil — vahid strategiya altında idarə edir. Bu model şirkətlərə əsas fəaliyyətlərinə fokuslanmağa imkan verir.
Reverse Logistics (Əks Logistika)
Məhsulların müştəridən geri qaytarılma, təmir, utilizasiya və ya yenidən emal prosesləri. E-ticarətin inkişafı ilə geri qaytarma həcmi artdıqca reverse logistics strateji əhəmiyyət qazanıb. Düzgün idarə edildikdə xərcləri azaldır və müştəri loyallığını artırır.
Cold Chain (Soyuq Zəncir)
Temperatur həssas məhsulların (qida, dərman, vaksin) istehsaldan istehlaka qədər müəyyən temperaturda daşınma və saxlanma zənciri. Zəncirin hər hansı mərhələsində temperatur pozulması məhsulun keyfiyyətinə ciddi təsir göstərir. Xüsusi avadanlıq və monitorinq sistemləri tələb edir.
Intermodal Transport
Yükün müxtəlif nəqliyyat növləri ilə — dəniz, dəmir yolu, avtomobil və ya hava — vahid konteyner dəyişdirilmədən daşınması. Bu üsul uzun məsafələrdə xərc effektivliyini artırır və ekoloji izi azaldır. Beynəlxalq ticarətdə geniş istifadə olunur.
Bill of Lading (Konosament / Yükləmə Qaiməsi)
Yük daşıyıcı ilə göndərən arasında bağlanan hüquqi sənəd. Yükün növünü, miqdarını, mənşəyini və təyinat yerini göstərir. Həm daşıma müqaviləsi, həm mal qəbzi, həm də mülkiyyət sənədi funksiyasını yerinə yetirir.
Incoterms
Beynəlxalq Ticarət Palatasının (ICC) müəyyən etdiyi, alıcı və satıcı arasında məsuliyyət, xərc və risk bölgüsünü tənzimləyən standart qaydalar. FOB, CIF, EXW kimi şərtlər daxildir. Beynəlxalq alqı-satqı müqavilələrində geniş tətbiq olunur.
SLA (Service Level Agreement)
Xidmət təminatçısı ilə müştəri arasında xidmət keyfiyyəti barədə razılaşma. Logistikada çatdırılma vaxtı, dəqiqlik faizi, zərər norması kimi parametrləri əhatə edir. SLA pozulduqda cərimə və ya kompensasiya mexanizmləri tətbiq olunur.
Lead Time
Sifarişin verilməsindən məhsulun çatdırılmasına qədər olan ümumi müddət. İstehsal, anbar emalı, daşıma və gömrük prosedurlarını əhatə edə bilər. Lead time-ın azaldılması rəqabət üstünlüyü yaradır və müştəri məmnuniyyətini artırır.
Safety Stock (Təhlükəsizlik Ehtiyatı)
Gözlənilməz tələb artımı, təchizat gecikməsi və ya digər risklərə qarşı əlavə saxlanılan stok miqdarı. Stok qırılmasının qarşısını almaq üçün kritik rol oynayır. Düzgün hesablanmalıdır — çox olması əlavə xərc, az olması satış itkisi yaradır.
Dropshipping
Məhsulun birbaşa təchizatçıdan və ya istehsalçıdan müştəriyə göndərildiyi iş modeli. Satıcı məhsulu fiziki olaraq stoklamır, yalnız sifariş qəbul edir və təchizatçıya ötürür. Aşağı başlanğıc investisiyası tələb etsə də, keyfiyyət nəzarəti və çatdırılma müddəti riskləri mövcuddur.
Hub and Spoke
Mərkəzi anbar (hub) və regional paylama nöqtələri (spoke) üzərində qurulan logistika modeli. Bütün yüklər əvvəlcə mərkəzi anbara toplanır, sonra müvafiq regionlara paylanır. Bu model konsolidasiya effektivliyini artırır və paylanma xərclərini optimallaşdırır.
Pick and Pack
Anbarda müştəri sifarişinə uyğun məhsulların toplanması (pick) və qablaşdırılması (pack) prosesi. Sifarişin dəqiqliyinə və sürətinə birbaşa təsir edən əsas anbar əməliyyatıdır. Müasir anbarlarda bu proses barkod skanerləri və WMS ilə avtomatlaşdırılır.
Pallet (Altlıq)
Yüklərin daşınması və saxlanması üçün istifadə olunan standart ölçülü taxta, plastik və ya metal platforma. Palletlər forklift və digər anbar avadanlıqları ilə uyğun işləyir. Standartlaşdırılmış ölçüləri (ən geniş yayılanı 120x80 sm Euro pallet) beynəlxalq logistikada uyğunluğu təmin edir.
Consolidation (Konsolidasiya)
Müxtəlif göndəricilərdən gələn kiçik yüklərin bir nəqliyyat vasitəsində birləşdirilərək eyni istiqamətə daşınması prosesi. Hər bir göndərici üçün daşıma xərclərini azaldır və nəqliyyat vasitəsinin tutumundan maksimum istifadəni təmin edir. LTL daşımalarda geniş tətbiq olunur.
Bu terminləri praktikada tətbiq edin
Logistex ilə bütün bu prosesləri bir platformada idarə edin
Pulsuz Demo Əldə Et