TMS Nədir? Nəqliyyat İdarəetmə Sistemi: Modullar, Fərqlər, Seçim (2026)

PRAKTİK BAXIŞ

TMS real iş prosesində necə görünür

Rəhbər bir ekranda sifarişləri, boş sürücüləri, nəqliyyatı, xərcləri və maliyyə nəticəsini görür. Şəkildəki rəqəmlər demo məlumatlarıdır.

TMS, WMS və ERP: hansını seçmək lazımdır?

Sistem	Əsas vəzifə	Nə vaxt lazımdır
TMS	Daşıma, marşrut, nəqliyyat, sürücü, status və xərc	Hər gün daşımaları planlayır və izləyirsinizsə
WMS	Qəbul, yerləşdirmə, stok, yığım və inventar	Əsas risk anbar xətaları və gecikmələrdirsə
ERP	Maliyyə, resurs və şöbələrin vahid idarəetməsi	TMS/WMS-i maliyyə və digər şöbələrlə birləşdirmək lazımdırsa

TMS-i demoda yoxlama checklist-i

1. Ünvan, yük, müddət və tariflə bir real sifariş yaradın.
2. Boş sürücü və uyğun nəqliyyat vasitəsi təyin edin.
3. Statusları dəyişin, dispetçer və müştərinin nə gördüyünü yoxlayın.
4. CMR/POD əlavə edin və sənədi daşıma kartından tapın.
5. Yanacaq və əlavə xərcləri daxil edib marjanı yoxlayın.
6. Almazdan əvvəl rolları, eksportu, API-ni və mobil ssenarini yoxlayın.

Pulsuz demoda yoxla TMS mövzu mərkəzinə keç

TMS (Transport Management System — nəqliyyat idarəetmə sistemi) daşıma sifarişinin qəbulundan yekun hesabata qədər bütün nəqliyyat prosesini bir yerdə idarə edən proqram təminatıdır. Sadə dillə: dispetçer sifarişi, marşrutu, sürücü və nəqliyyat təyinatını, statusu, sənədi və xərci ayrı-ayrı Excel fayllarında və telefon zənglərində deyil, bir-birinə bağlı vahid əməliyyat kartında izləyir.

Bu bələdçidə TMS-in necə işlədiyini, hansı modullardan ibarət olduğunu, WMS, ERP və FMS-dən nə ilə fərqləndiyini, Azərbaycan şirkətləri üçün hansı yerli tələbləri qarşılamalı olduğunu və seçim zamanı nələri yoxlamağı izah edirik.

TMS nə edir? 6 mərhələli daşıma axını

1. Sifarişi qeydə alır: müştəri, yük, götürmə və çatdırılma ünvanı, tarix, tarif və məsul şəxs bir kartda yazılır.
2. Resurs təyin edir: uyğun sürücü və nəqliyyat vasitəsi əməliyyatla əlaqələndirilir; dispetçer boş resursu siyahıdan seçir.
3. Marşrutu planlayır: bir neçə ünvan ardıcıllığa düzülür, təxmini vaxt və məsafə hesablanır.
4. İcranı izləyir: status dəyişiklikləri (götürüldü, yoldadır, çatdırıldı) və gecikmə səbəbləri tarixçədə saxlanılır.
5. Sənədi əlaqələndirir: müqavilə, CMR, e-ƏNQ, POD, hesab-faktura və digər fayllar sifarişə bağlanır.
6. Xərci və nəticəni hesablayır: yanacaq, yol, sürücü və əlavə xərclər sifariş üzrə toplanır; rəhbərlik dövr, müştəri və nəqliyyat vasitəsi üzrə nəticəni müqayisə edir.

TMS-in əsas modulları

Bazardakı sistemlər fərqli adlandırsa da, tipik TMS aşağıdakı funksional bloklardan ibarətdir. Cədvəl hansı modulun hansı iş probleminə cavab verdiyini göstərir.

TMS, WMS, ERP, FMS və CRM fərqi

Bu sistemlər bir-birini əvəz etmir, tamamlayır. Şirkət əsas ağrı nöqtəsinə görə başlanğıc sistemi seçir, sonra qalanlarını inteqrasiya edir. Ətraflı müqayisə üçün TMS, WMS, ERP və CRM fərqləri məqaləsinə baxın.

TMS hansı gündəlik problemləri həll edir?

• Sifariş itkisi: WhatsApp, telefon və Excel arasında bölünmüş sifarişlər vahid siyahıya toplanır.
• Status zəngləri: müştəri və ofis “yük haradadır?” sualını sistemdə görür, dispetçer zəngə cavab verməkdənsə planlaşdırır.
• Sənəd axtarışı: CMR, POD və faktura sifariş kartından bir kliklə tapılır; mübahisə və ödəniş gecikməsi azalır.
• Gizli xərclər: yanacaq, yol pulu və sürücü ödənişi sifariş üzrə yazıldığından hansı marşrutun və müştərinin zərərlə işlədiyi görünür.
• İnsan asılılığı: təcrübəli dispetçer məzuniyyətə çıxanda proses dayanmır, çünki məlumat onun yaddaşında yox, sistemdədir.
• Hesabat vaxtı: ay sonu hesabatı əl ilə yığmaq əvəzinə dövr, müştəri, sürücü və nəqliyyat üzrə hazır hesabat alınır.

TMS-in faydası necə ölçülür?

Universal “qənaət faizi” yoxdur: nəticə şirkətin sifariş həcmindən, marşrut mürəkkəbliyindən və keçiddən əvvəlki nizamdan asılıdır. Düzgün yanaşma keçiddən əvvəl və sonra eyni göstəriciləri ölçməkdir:

• bir sifarişin qeydiyyatından təyinatına qədər keçən vaxt;
• vaxtında çatdırılan sifarişlərin payı və gecikmə səbəbləri;
• boş yürüş kilometrləri və sifariş başına yanacaq sərfi;
• status və ünvan dəqiqləşdirmə zənglərinin sayı;
• sənəd tapmaq və hesabat hazırlamaq üçün sərf olunan saatlar;
• müştəri şikayətləri və mübahisəli çatdırılmaların sayı.

Bu göstəriciləri necə hesablamağı TMS ROI hesablama və logistika KPI-ləri məqalələrində izah etmişik.

TMS növləri: bulud, lokal, hazır və xüsusi

Bulud və lokal modelin müqayisəsini ayrıca bulud vs masaüstü logistika proqramı məqaləsində yazmışıq; SaaS modelinin nə olduğu da orada izah olunur.

Azərbaycanda TMS: yerli tələblər

Xarici TMS məhsulları güclü olsa da, Azərbaycan şirkətləri üçün bir neçə yerli məqam seçimi dəyişir:

• Sənəd axını: ölkədaxili yükdaşımada AYNA-nın elektron əmtəə-nəqliyyat qaiməsi (e-ƏNQ), beynəlxalq daşımada isə CMR istifadə olunur. TMS bu sənədlərin məlumatını sifarişdən götürməli və faylı sifarişə bağlamalıdır.
• Dil və valyuta: dispetçer, sürücü və mühasib eyni interfeysi Azərbaycan dilində, hesabları isə manatla görməlidir.
• Mühasibat inteqrasiyası: əksər şirkətlər 1C və ya oxşar uçot sistemində işləyir; sifariş və xərc məlumatının ora necə ötürüləcəyi əvvəlcədən dəqiqləşdirilməlidir.
• GPS provayderləri: yerli GPS izləmə xidmətləri fərqli cihaz və API istifadə edir; hansı provayderin dəstəkləndiyi yazılı təsdiqlənməlidir.
• Dəstək: problem yarananda eyni saat qurşağında, telefon və ya mesajla cavab verən dəstək komandası olmalıdır.

TMS qiyməti nədən asılıdır?

TMS qiyməti tək rəqəm deyil; aşağıdakı amillərlə formalaşır:

• istifadəçi sayı və rol strukturu (dispetçer, mühasib, rəhbər, müştəri);
• aktiv modullar (yalnız sifariş, yoxsa anbar, maliyyə və müştəri portalı ilə birlikdə);
• inteqrasiyalar (GPS, SMS, 1C, e-ticarət, API);
• məlumat köçürmə həcmi (köhnə Excel və bazaların sistemə daxil edilməsi);
• təlim və tətbiq dəstəyinin həcmi;
• ödəniş modeli (aylıq abunə, illik lisenziya, birdəfəlik alış).

Qiymətin necə formalaşdığını logistika proqramının qiyməti səhifəsində ətraflı izah etmişik. Təklif almazdan əvvəl bu bəndlərin hər birinə yazılı cavab istəyin.

TMS necə seçilir? 10 yoxlama sualı

1. Bir real sifarişi başdan sona sistemdə yaratmaq mümkündürmü?
2. Sürücü və nəqliyyat təyinatı tarixçədə kim, nə vaxt formatında görünürmü?
3. Status dəyişikliyini kim edib — izlənirmi?
4. CMR, e-ƏNQ və POD faylı sifarişdən açılırmı?
5. Faktiki xərc sifariş hesabatına düşürmü, marja görünürmü?
6. Müştəri yalnız öz sifarişini görə bilirmi?
7. Mobil telefondan sürücü status və foto göndərə bilirmi?
8. Məlumatı Excel və ya API ilə ixrac etmək mümkündürmü?
9. GPS, SMS və mühasibat inteqrasiyası hazırdır, yoxsa əlavə iş tələb edir?
10. Dəstək müqaviləsində cavab müddəti və məsuliyyət yazılıbmı?

Daha geniş siyahı üçün proqram seçməzdən əvvəl verilməli 20 sual və TMS üçün texniki tapşırıq (RFP) məqalələrinə baxın.

TMS kimə uyğundur, kimə hələ tez ola bilər?

TMS gündəlik daşıma sifarişini telefon, mesajlaşma tətbiqi və bir neçə cədvəl arasında bölən yükdaşıma, ekspeditor, 3PL, distribusiya, kuryer və çatdırılma komandaları üçün uyğundur. Qərar yalnız avtomobil sayına görə verilməməlidir: sifariş həcmi, eyni məlumatı neçə nəfərin yenilədiyi, sənəd axtarışı, status zəngləri və hesabat hazırlama vaxtı birlikdə ölçülməlidir.

Gündə bir-iki sifarişi olan, tək sürücü ilə işləyən şirkət üçün sadə sifariş jurnalı hələ kifayət edə bilər. Amma sifarişlər artanda, ikinci dispetçer gələndə və ya müştərilər status hesabatı tələb edəndə TMS-ə keçid gecikdirilməməlidir.

TMS tətbiqi necə keçir? 5 addım

1. Hazırlıq: cari proses, sənəd və rollar yazılır — TMS-dən əvvəl hazırlıq planı.
2. Məlumat köçürmə: müştəri, sürücü, nəqliyyat və açıq sifarişlər Excel-dən sistemə daxil edilir — Excel-dən TMS-ə köçürmə.
3. Pilot: bir marşrut və ya bir dispetçer bir neçə həftə sistemdə işləyir, köhnə üsul paralel saxlanılır.
4. Təlim: dispetçer, sürücü və mühasib öz ekranını öyrənir; rollar üzrə istifadə əvvəlcədən müəyyən olunur.
5. Tam keçid: köhnə cədvəllər bağlanır, KPI-lər sistemdən ölçülür.

Keçidin nə qədər çəkdiyi məlumat həcmi və komandanın hazırlığından asılıdır; təxmini müddətlər bu məqalədə izah olunur.

Logistex TMS-də hazırda nəyi yoxlamaq olar?

Logistex-də sifariş kartı, sürücü və nəqliyyat təyinatı, status tarixçəsi, sənəd və fayl əlaqəsi, yanacaq və xərc qeydləri, hadisə idarəetməsi, hesabatlar, rol-icazə sistemi və müştəri portalı üçün işlək modullar mövcuddur. Bunları ümumi təqdimatla deyil, öz real sifarişinizlə TMS proqramı səhifəsindəki demo protokolu üzrə yoxlayın.

Nə avtomatik daxil sayılmır?

GPS və xəritə provayderi, SMS, WhatsApp, 1C/ERP, e-ticarət və xarici API bağlantısı universal hazır inteqrasiya kimi vəd edilmir. Provayder, cihaz və ya sistem versiyası, giriş üsulu, ötürüləcək sahələr, limitlər və məsuliyyət texniki analizdən sonra yazılı tapşırıqda göstərilməlidir. Cari yanaşma inteqrasiya və uyğunluq səhifəsində izah olunur.

Tez-tez verilən suallar

TMS nədir, sadə dillə?

TMS daşıma sifarişlərini, sürücü və nəqliyyat təyinatını, marşrutu, statusu, sənədləri və xərcləri bir sistemdə idarə edən proqramdır. Məqsəd “yük haradadır, kim aparır, nəyə başa gəlir” suallarına zəng etmədən cavab tapmaqdır.

TMS-in açılışı nədir?

TMS ingiliscə Transport Management System, yəni nəqliyyat idarəetmə sistemi deməkdir. Rus dilində “система управления транспортом” və ya “TMS-система” kimi işlənir.

TMS ilə GPS izləmə eyni şeydirmi?

Xeyr. GPS izləmə nəqliyyatın harada olduğunu göstərir; TMS isə sifarişi, sürücünü, sənədi və xərci idarə edir. GPS məlumatı TMS-ə inteqrasiya olunanda sifariş kartında görünür.

TMS ERP-ni əvəz edirmi?

Xeyr. ERP şirkətin maliyyə və resurs uçotudur, TMS isə daşıma əməliyyatıdır. Çox şirkət TMS-dən sifariş və xərc məlumatını ERP və ya 1C-yə ötürür.

Kiçik nəqliyyat şirkətinə TMS lazımdırmı?

Sifariş sayı, dispetçer sayı və müştəri tələbləri artanda lazım olur. Bir sürücü və az sayda sifarişlə sadə jurnal kifayət edə bilər; ikinci dispetçer və gündəlik status zəngləri yaranandan sonra TMS özünü tez göstərir.

TMS neçəyə başa gəlir?

Qiymət istifadəçi sayı, modullar, inteqrasiyalar, məlumat köçürmə və dəstək həcmindən asılıdır. Sabit rəqəm əvəzinə bu bəndlər üzrə yazılı təklif istəyin; amillər qiymət səhifəsində izah olunur.

e-ƏNQ və CMR TMS-də necə işləyir?

TMS sənədin özünü rəsmi orqan əvəzinə vermir; sifarişdəki göndərən, alıcı, yük və nəqliyyat məlumatını hazırlayır və hazır sənədi sifarişə bağlayır. Ölkədaxili e-ƏNQ AYNA sistemində, beynəlxalq CMR isə daşıyıcı tərəfindən tərtib olunur.

TMS tətbiqi nə qədər çəkir?

Məlumat həcmi, inteqrasiya sayı və komandanın hazırlığından asılıdır. Kiçik komanda pilotla bir neçə həftədə keçə bilər; inteqrasiyalı layihələr daha uzun planlaşdırılır. Müddəti müqavilədə mərhələlərlə yazdırın.

Nəticə

TMS daşıma prosesini insanın yaddaşından və ayrı fayllardan çıxarıb izlənə bilən sistemə çevirir. Seçim zamanı reklam vədlərinə deyil, öz real sifarişinizlə keçirilən demoya, yazılı inteqrasiya siyahısına və ölçülə bilən KPI-lərə əsaslanın. 3 günlük pulsuz demoda öz ssenarinizi yoxlayın və ya TMS mövzu mərkəzindəki digər bələdçilərlə davam edin.