Lead Time Nədir? Növləri, Hesablanması və Logistikada Müddət İdarəetməsi

Lead time (icra müddəti, sifariş müddəti) prosesin başlanğıcından tamamlanmasına qədər keçən ümumi vaxtdır. Logistikada ən çox müştərinin sifariş verdiyi andan malı aldığı ana qədər keçən müddət nəzərdə tutulur; satınalmada isə təchizatçıya sifariş verilməsindən malın anbara daxil olmasına qədər keçən vaxtdır. Lead time yalnız yolda keçən vaxt deyil: sifarişin işlənməsi, yığım, gözləmə və sənədləşmə də ona daxildir.

Bu məqalədə lead time-ın növlərini, tərkib hissələrini, hesablama üsulunu, ETA, tranzit vaxtı və dövriyyə müddətindən fərqini, stok planlamasına təsirini, azaltma yollarını və göstəricini proqramla necə izləməyi izah edirik.

Lead time-ın növləri

Lead time nədən ibarətdir?

Müştəri lead time-ı adətən aşağıdakı hissələrdən yığılır; hər birini ayrıca ölçmək hansı mərhələnin vaxt “yediyini” göstərir:

1. Sifarişin işlənməsi: sifarişin qəbulu, təsdiqi, ödəniş və ya kredit yoxlaması.
2. Gözləmə: sifarişin növbədə və ya planlaşdırmada gözlədiyi vaxt.
3. Yığım və qablaşdırma: anbarda malın seçilməsi, yoxlanması, qablaşdırılması.
4. Daşımaya təhvil: sürücü və ya kuryerin götürməsini gözləmə.
5. Tranzit: yolda keçən vaxt, o cümlədən hub və sərhəddə gözləmə.
6. Son mil və təhvil: alıcıya çatdırılma cəhdi və qəbul.

Təcrübədə ən çox itki daşımada yox, gözləmə mərhələlərindədir: sifarişin təsdiqini gözləmə, yığım növbəsi və götürməni gözləmə.

Lead time necə hesablanır?

Əsas düstur sadədir: lead time = tamamlanma vaxtı − başlanğıc vaxtı. Praktik məsələ başlanğıc və son nöqtəni dəqiq müəyyən etməkdir. Nümunə: sifariş bazar ertəsi saat 10:00-da qəbul edilib, çərşənbə saat 15:00-da təhvil verilibsə, lead time 53 saatdır (iş saatı ilə hesablananda fərqli olacaq — hansı üsulun istifadə olunduğu SLA-da yazılmalıdır).

Hesabatda üç göstərici birlikdə baxılır:

• orta lead time — ümumi mənzərə;
• median — bir neçə uzun gecikmənin ortalamanı “çəkməməsi” üçün;
• maksimum və ya 90-cı persentil — müştəriyə hansı müddəti vəd etmək olar.

Sadə hesablama üçün logistika alətləri səhifəsindəki kalkulyatorlardan istifadə edə bilərsiniz.

Lead time, ETA, tranzit vaxtı və dövriyyə müddəti: fərq nədir?

Lead time stok planlamasına necə təsir edir?

Təchizat lead time-ı nə qədər uzun və dəyişkəndirsə, şirkət o qədər çox ehtiyat saxlamalıdır. Yenidən sifariş nöqtəsi (reorder point) lead time ərzindəki orta tələb üstəgəl safety stock kimi hesablanır. Lead time-ı bir neçə gün qısaltmaq və ya dəyişkənliyini azaltmaq eyni xidmət səviyyəsini daha az stokla saxlamağa imkan verir. Buna görə satınalma şöbəsi hər təchizatçının faktiki lead time-ını və onun dəyişkənliyini izləməlidir.

Lead time-ı necə azaltmaq olar?

• Sifariş təsdiqini avtomatlaşdırın: sifariş sistemə düşən kimi anbara tapşırıq getsin, e-poçt təsdiqini gözləməsin.
• Yığım növbəsini idarə edin: pick list-lər prioritetə görə sıralansın, sürətli dövriyyəli mallar çıxışa yaxın yerləşsin.
• Götürmə pəncərələrini sabitləyin: kuryer və ya daşıyıcının müntəzəm götürmə saatı olsun.
• Marşrutu planlayın: marşrut optimallaşdırması tranzit və son mil vaxtını qısaldır.
• Sənədləri əvvəlcədən hazırlayın: CMR, e-ƏNQ və gömrük sənədləri yükləmədən əvvəl hazır olsun.
• Təchizatçı ilə lead time-ı müqaviləyə yazın: faktiki göstəricini ölçüb müzakirə edin.
• Gecikmə səbəblərini qeyd edin: hər gecikmənin səbəbi sistemdə yazılanda təkrarlanan problem görünür — bax: gecikən çatdırılmaların səbəbləri.

Lead time-ı proqramda necə izləmək olar?

Lead time-ı ölçmək üçün hər mərhələnin vaxt damğası lazımdır: sifarişin qəbulu, təsdiqi, yığımın başlanması və bitməsi, sürücüyə təhvil, çatdırılma. Bu vaxtlar Excel-də əl ilə yazılanda göstərici etibarsız olur. TMS və WMS-də statuslar dəyişəndə vaxt avtomatik qeyd olunur, hesabat isə müştəri, marşrut və sürücü üzrə orta və maksimum lead time-ı göstərir. Logistex-də sifarişin status tarixçəsi kim və nə vaxt formatında saxlanılır; öz sifariş axınınızın mərhələ vaxtlarını demoda yoxlayın.

Tez-tez verilən suallar

Lead time nədir, sadə dillə?

Sifarişin verilməsindən malın alınmasına qədər keçən ümumi vaxtdır; yolda keçən vaxtla yanaşı işlənmə, yığım və gözləməni də əhatə edir.

Lead time Azərbaycan dilində nə deməkdir?

“İcra müddəti”, “sifariş müddəti” və ya “çatdırılma müddəti” kimi tərcümə olunur; praktikada ingilis termini olduğu kimi işlənir.

Lead time ilə ETA-nın fərqi nədir?

ETA konkret çatma tarixi və saatıdır; lead time başlanğıcdan sona qədər keçən müddətdir.

Lead time ilə tranzit vaxtının fərqi nədir?

Tranzit vaxtı yalnız yolda keçən hissədir; lead time sifarişin işlənməsi, yığım və gözləməni də daxil edir.

Lead time stoka necə təsir edir?

Uzun və dəyişkən lead time daha çox təhlükəsizlik stoku tələb edir; qısa və sabit lead time eyni xidmət səviyyəsini az stokla saxlamağa imkan verir.

Lead time necə ölçülür?

Hər mərhələnin vaxt damğası ilə: tamamlanma vaxtından başlanğıc vaxtı çıxılır; orta, median və maksimum birlikdə baxılır.

Nəticə

Lead time müştərinin gözləməsini və şirkətin stok yükünü eyni anda müəyyən edən göstəricidir. Onu azaltmağın açarı daşımanı sürətləndirmək deyil, gözləmə mərhələlərini görüb aradan qaldırmaqdır; bunun üçün isə hər mərhələnin vaxtı sistemdə avtomatik qeyd olunmalıdır. Öz sifariş axınınızın mərhələ vaxtlarını pulsuz demoda ölçün.